Moed in moeilijke tijden

Alles wat ooit onbespreekbaar leek, ligt nu weer op tafel: de AOW, de hypotheekrente aftrek, de heffingskorting staan weer volop in de aandacht in een poging de overheidsfinanciën op de langere termijn betaalbaar te houden. Een groep ambtenaren onder leiding van de Secretaris Generaal van het ministerie van Financiën heeft ‘carte blanche’ gekregen van het kabinet om te onderzoeken met welke maatregelen de overheidsfinanciën op termijn betaalbaar te houden. Afgelopen maandag is het lijstje uitgelekt via de Volkskrant.

Het lijstje dat maandagmorgen in de Volkskrant is gepubliceerd bevat de verwachte thema’s. De hypotheekrente aftrek, de AOW, de aanrechtsubsidie. Wat betreft heeft de werkgroep alle ruimte genomen. Aan de andere kant staan er geen vernieuwende, innovatieve plannen op. Dat zou je toch verwachten als je groep knappe koppen de vrije hand krijgt.

Waarom het voorstel om de hypotheekrente aftrek slechts te beperken voor huizen boven de 1 miljoen euro? Dat betekent concreet dat iemand met een huis van anderhalf miljoen euro over de laatst vijf ton geen belasting kan aftrekken. Is dat de verandering die de samenleving nodig heeft? is dat het rechtvaardiger maken van een regeling?

Of het moderniseren van de AOW. Dit wordt door de werkgroep opgeknipt in twee delen, bestaande uit het stapsgewijs verhogen van de gerechtigde leeftijd en uit het koppelen van de AOW aan de levensverwachting. Het solidair maken van de AOW vraagt om een integrale aanpak, niet om een voorstel dat de coalitiepartijen het gemakkelijker maakt tot deel afspraken en deals te komen. Voor mij ademt het lijstje dan ook coalitiepolitiek in plaats van eensgezindheid om de overheidsfinanciën op de langere termijn betaalbaar te houden.

Er lijkt een onmogelijk dilemma te zijn ontstaan. Het lijstje staat vol met heilige huisje omdat hun achterban van de coalitiepartijen sterk aan bepaalde ouderwetse regelingen hechten. Volgens Maurice de Hond is voor 71% van de PvdA’ers de AOW leeftijd niet bespreekbaar. 82% van de ChristenUnie achterban staat niet achter geleidelijke afschaffing van de heffingskorting en volgens deze peiling is de hypotheekrente aftrek voor de achterban van alle coalitiepartijen onbespreekbaar te noemen. CDA’ers voeren hierbij de boventoon.

Ik heb me laten vertellen dat onze eerste minister en ik de voorliefde delen voor ‘portretten van moed’. Een boek van John F Kennedy dat hij heeft geschreven als voorbereiding op zijn presidentschap en waar hij in 1957 de Pullizerprice voor heeft ontvangen. In dit boek schetst Kennedy, op basis van de geschiedenis van de Amerikaanse senaat, welke moed vereist is in de politiek. Ik hoop dat de premier de komende dagen de tijd vind om het boek weer eens open te slaan en dan kijkt daar de uitspraak van John C Calhoun:

“ik weet nooit wat South Carolina van een maatregel vindt. Ik raadpleeg haar nooit. Ik handel naar beste weten en volg mijn geweten. Keurt zij het goed, dan is dat mooi. Doet ze dat niet en wil iemand mijn positie innemen, dan ben ik bereid te vertrekken. We staan quite”.

Om de overheidsfinanciën op de langere termijn gezond te houden is leiderschap geboden, dat haar basis vind in de moed om tegen de stroom in te varen. Leiderschap dat durft te staan voor grote veranderingen die de AOW solidair maken door deze bijvoorbeeld te koppelen aan de levensverwachting. De hypotheekrente aftrek moet rechtvaardig worden omgevormd tot een regeling die lagere inkomensgroepen helpt bij het eigen woningbezit een daarmee meer is dan een subsidie op schuld. Aan politici de taak burgers het vertrouwen te geven dat de onzekerheid van verandering de moeite waard is omdat achter de horizon een sociale zekerheid ligt die gezonder en beter is voor ons allemaal.

(Afgelopen zaterdag ging ik met mijn collega voorzitters in debat bij TROS Kamerbreed over de toekomst van Nederland. Via deze link  kun je de uitzending terug luisteren).